1. خانه
  2. ›
  3. وبلاگ
  4. ›
  5. روزه و کبد چرب؛ روزه گرفتن مفید است یا ضرر دارد؟ افطار و سحری مناسب کبد
آموزشی

روزه و کبد چرب؛ روزه گرفتن مفید است یا ضرر دارد؟ افطار و سحری مناسب کبد

۲۸ آبان ۱۴۰۵ ۱۳ دقیقه مطالعه بازبینی پزشکی: دکتر آیلار غلامی میلانی · مهر ۱۴۰۵ ۰ دیدگاه
روزه و کبد چرب

ماه رمضان که نزدیک می‌شود، بیماران کبد چرب دو دسته‌اند. گروهی امیدوارند روزه کبدشان را «پاک کند» و گروهی می‌ترسند روزه به کبدشان آسیب بزند. واقعیت این است که روزه برای بیشتر مبتلایان به کبد چرب، نه معجزه است و نه خطر؛ نتیجه را چیزی تعیین می‌کند که سر سفره افطار و سحر می‌گذارید.

پاسخ کوتاه: بیشتر مبتلایان به کبد چرب ساده، بدون سیروز یا دیابت ناپایدار، می‌توانند روزه بگیرند. چند مطالعه نشان داده‌اند روزه‌داری ماه رمضان با افطار و سحری متعادل، آنزیم‌های کبد و شاخص‌های چربی کبد را کمی بهتر می‌کند. ولی افطار سنگین، زولبیا و بامیه، شربت و خوابیدن بعد از افطار، این اثر را از بین می‌برند و حتی وزن را بالا می‌برند. کسانی که سیروز جبران‌نشده، دیابت با انسولین یا قرص‌های پرخطر، یا بیماری حاد دارند، پیش از روزه باید با پزشک مشورت کنند. داروها باید پیش از ماه رمضان برای ساعات افطار و سحر تنظیم شوند.

پایین‌تر گفته‌ایم مطالعات درباره روزه و کبد چه نشان داده‌اند، چه کسانی باید احتیاط کنند، داروها را چطور تنظیم کنید و یک برنامه افطار و سحری کبدپسند با غذاهای ایرانی آورده‌ایم.

روزه چه اثری بر کبد دارد؟

وقتی چند ساعت چیزی نمی‌خورید، بدن ابتدا قند ذخیره‌شده در کبد را مصرف می‌کند و بعد سراغ چربی می‌رود. انسولین پایین می‌آید و کبد از حالت «ذخیره چربی» به حالت «سوزاندن چربی» تغییر می‌کند. این همان سازوکاری است که رژیم‌های فستینگ روی آن حساب می‌کنند.

ولی روزه ماه رمضان با فستینگ کلاسیک تفاوت‌هایی دارد: ساعات ناشتایی طولانی و بدون آب است، وعده‌ها در شب فشرده می‌شوند و خواب جابه‌جا می‌شود. اثر نهایی، به کیفیت و حجم غذای شبانه بستگی زیادی دارد.

مطالعات چه می‌گویند؟

یافته توضیح
آنزیم‌های کبد در چند مطالعه، ALT و AST در پایان ماه رمضان کمی پایین آمده‌اند
شاخص‌های چربی کبد در برخی مطالعات، بهبود خفیف نشان داده‌اند
وزن کاهش اندک، ولی در بسیاری از افراد بعد از ماه رمضان برمی‌گردد
قند و چربی خون نتایج متغیر؛ به رژیم شبانه وابسته است

بیشتر این مطالعات کوچک و کوتاه‌مدت‌اند و نمی‌شود از آن‌ها نتیجه گرفت که روزه «درمان» کبد چرب باشد. برداشت منطقی‌تر: روزه با تغذیه درست، فرصتی برای کاهش وزن و شکستن عادت‌های غذایی فراهم می‌کند.

چه کسانی می‌توانند روزه بگیرند؟

وضعیت توصیه
کبد چرب گرید ۱ یا ۲، بدون بیماری دیگر روزه بی‌خطر است؛ با تغذیه درست حتی مفید
کبد چرب گرید ۳، بدون سیروز روزه ممکن است؛ تغذیه سخت‌گیرانه‌تر
کبد چرب با دیابت کنترل‌شده با رژیم یا متفورمین ممکن؛ با پایش قند
دیابت با انسولین یا گلی‌بنکلامید فقط با هماهنگی پزشک؛ خطر افت قند
سیروز جبران‌شده تصمیم با متخصص گوارش
سیروز جبران‌نشده، آسیت، سابقه انسفالوپاتی روزه توصیه نمی‌شود
بارداری و شیردهی با نظر پزشک زنان
بیماری حاد، تب یا آنزیم خیلی بالا روزه را عقب بیندازید

برای روشن شدن مرحله بیماری، کبد چرب گرید ۲، کبد چرب گرید ۳ و سیروز کبدی را بخوانید.

روزه و دیابت همراه کبد چرب

بیشترین خطر روزه در بیماران کبد چرب، مربوط به دیابت است، نه کبد. افت قند در طول روز و قند خیلی بالا بعد از افطار، هر دو ممکن‌اند. نکات کلیدی:

  • دست‌کم یک تا دو ماه پیش از رمضان، پزشک را ببینید.
  • دوز انسولین و قرص‌های گلی‌بنکلامید و گلیکلازید باید تغییر کند.
  • قند را روزی دو سه بار بسنجید؛ سنجش قند روزه را باطل نمی‌کند.
  • قند کمتر از ۷۰ یا بالای ۳۰۰، یا علائم افت قند مثل لرزش و تعریق، دلیل شکستن روزه است.

ارتباط این دو بیماری را در کبد چرب و دیابت توضیح داده‌ایم.

تنظیم داروها در ماه رمضان

دارو نکته
متفورمین دوز صبح را به افطار و دوز شب را به سحر منتقل کنید
انسولین و سولفونیل‌اوره کاهش دوز و تغییر زمان با نظر پزشک
آمپول‌های لاغری هفتگی ترجیحا بعد از افطار تزریق شوند؛ روز افزایش دوز را پیش از رمضان تنظیم کنید
استاتین‌ها یک بار پس از افطار یا پیش از خواب
لووتیروکسین با معده خالی، حدود یک ساعت پیش از سحری یا چند ساعت بعد از افطار
داروهای فشار و ادرارآور زمان‌بندی با پزشک؛ خطر کم‌آبی

مصرف آمپول‌های لاغری در این ماه نکات بیشتری دارد که در آمپول لاغری در ماه رمضان آورده‌ایم.

افطار مناسب کبد چرب

افطار، تعیین‌کننده‌ترین وعده ماه رمضان برای کبد است. یک الگوی دومرحله‌ای پیشنهاد می‌کنیم:

مرحله اول؛ باز کردن روزه

  • یک لیوان آب یا چای کم‌رنگ بدون قند
  • یک تا دو عدد خرما
  • یک کاسه کوچک سوپ یا آش کم‌روغن بدون کشک و پیاز داغ زیاد

مرحله دوم؛ بعد از ۱۵ تا ۳۰ دقیقه

  • نان و پنیر و سبزی و گردو، یا
  • یک وعده اصلی سبک: مرغ یا ماهی با سالاد، عدسی، خوراک لوبیا
  • سالاد بزرگ با روغن زیتون

چیزهایی که افطار را خراب می‌کنند

خوراکی جایگزین
زولبیا و بامیه یکی دو عدد خرما
شربت و آبمیوه آب، دوغ کم‌نمک، چای بدون قند
حلیم با شکر و کره حلیم با دارچین، بدون روغن اضافه
آش با کشک و پیاز داغ فراوان آش با کشک کم و نعناع داغ کم‌روغن
سرخ‌کردنی‌ها؛ سمبوسه، کتلت سرخ‌شده کوکو تابه‌ای یا کباب
چند نوع غذا در یک وعده یک غذای اصلی و سالاد

فهرست کامل خوراکی‌های مضر را در خوراکی های ممنوع کبد چرب ببینید.

بستهٔ پیشنهادی برای همین موضوع
بستهٔ پاکسازی کبد
کبدی سبک‌تر در ۹۰ روز؛ با برنامه‌ای علمی، ۳ ویزیت کامل و همراهی هرروزهٔ خود خانم دکتر.
۵٬۰۰۰٬۰۰۰۳٬۶۰۰٬۰۰۰ تومان / دورهٔ ۳ ماهه
مشاهدهٔ بسته

سحری مناسب کبد چرب

سحری باید چند ساعت سیری بدهد و قند را آرام نگه دارد. پروتئین و فیبر، کلید سحری خوب‌اند:

  • تخم‌مرغ آب‌پز یا املت، نان سنگک، خیار و گوجه
  • جو دوسر با شیر و دارچین
  • ماست ساده با گردو
  • برنج کم با خورش کم‌نمک و کم‌روغن، به‌همراه سالاد
  • دو سه لیوان آب، با فاصله

از غذاهای خیلی شور و شیرین در سحری پرهیز کنید؛ تشنگی و گرسنگی روز را بیشتر می‌کنند. صبحانه‌های مناسب کبد چرب در صبحانه برای کبد چرب هم ایده خوبی برای سحری‌اند.

آب و نوشیدنی‌ها؛ از افطار تا سحر

بین افطار و سحر، هشت لیوان آب را در فواصل منظم بنوشید. چای و قهوه کافئین دارند و ممکن است ادرار را بیشتر کنند؛ یکی دو فنجان در طول شب کافی است و نوشیدن آن را به ساعات نزدیک سحر نبرید. نوشیدنی‌های شیرین و شربت‌های رمضانی، کبد را تحت فشار می‌گذارند.

ورزش در ماه رمضان

ورزش در ماه رمضان را رها نکنید؛ فقط زمانش را تغییر دهید:

  • بهترین زمان: یک تا دو ساعت بعد از افطار؛ پیاده‌روی ۳۰ تا ۴۰ دقیقه‌ای.
  • پیش از افطار: فقط ورزش سبک مثل پیاده‌روی آرام ۱۵ تا ۲۰ دقیقه‌ای، آن هم در هوای خنک.
  • تمرین مقاومتی: بعد از افطار، دو جلسه در هفته.
  • پرهیز: ورزش سنگین در گرما و پیش از افطار؛ خطر کم‌آبی و افت قند.

برنامه کامل ورزشی در ورزش برای کبد چرب آمده است.

خواب؛ عامل پنهان

بیدار ماندن تا سحر و خواب نامنظم، هورمون‌های گرسنگی را به هم می‌ریزد و مقاومت به انسولین را بیشتر می‌کند. سعی کنید بعد از سحری بخوابید و یک خواب کوتاه بعدازظهر هم داشته باشید تا مجموع خواب به شش تا هفت ساعت برسد. خوابیدن بلافاصله بعد از افطار سنگین، هم برای معده و هم برای کبد نامناسب است.

بعد از ماه رمضان؛ از دست ندادن دستاوردها

بسیاری از افراد در ماه رمضان چند کیلو کم می‌کنند و در دو هفته بعد از عید فطر، همه را برمی‌گردانند. برای نگه داشتن نتیجه:

  • عادت‌های خوب ماه رمضان، مثل حذف شیرینی بعد از غذا، را ادامه دهید.
  • اگر روزه برایتان راحت بود، شاید یک برنامه محدودیت زمانی غذا، مثل خوردن در بازه ۱۰ ساعته، مناسبتان باشد. بررسی این روش در فستینگ و کتو برای کبد چرب.
  • آنزیم‌ها را یک ماه بعد از رمضان دوباره بسنجید.

برنامه یک هفته افطار و سحری برای کبد چرب

شب افطار (بعد از آب، خرما و سوپ) سحری
اول جوجه‌کباب با سالاد شیرازی و نصف لیوان برنج دو تخم‌مرغ آب‌پز، نان سنگک، خیار
دوم عدسی با نان جو و سبزی خوردن ماست ساده، گردو، نان و پنیر
سوم ماهی کبابی با سبزیجات بخارپز جو دوسر با شیر و دارچین
چهارم آش رشته کم‌روغن با کشک کم املت گوجه با نان سنگک
پنجم کوکو سبزی تابه‌ای، ماست، سالاد برنج کم با خورش قیمه بادمجان کم‌روغن
ششم خوراک لوبیا با قارچ و نان جو نان، پنیر، گوجه، گردو
هفتم کباب کوبیده خانگی کم‌چرب با گوجه کبابی و سالاد تخم‌مرغ، خیار، یک لیوان شیر

منوی کامل غیررمضانی را در رژیم غذایی کبد چرب ببینید. میوه را بین افطار و سحر، به‌عنوان میان‌وعده، در حد دو واحد بخورید.

نوجوانان و روزه‌اولی‌ها با کبد چرب

نوجوانی که تازه روزه می‌گیرد و کبد چرب یا اضافه‌وزن دارد، بیشتر از بزرگسالان در دام افطار شیرین و تنقلات شبانه می‌افتد. والدین سفره افطار را با همان الگوی دومرحله‌ای بچینند، نوشیدنی شیرین را حذف کنند و مطمئن شوند سحری خورده می‌شود. حذف سحری، گرسنگی شدید و پرخوری افطار بعدی را به دنبال دارد.

علائم هشدار در حین روزه

با هر کدام از این علائم، روزه را بشکنید و در صورت ادامه، به پزشک مراجعه کنید:

  • لرزش، تعریق، گیجی یا تاری دید؛ احتمال افت قند
  • سرگیجه شدید یا غش
  • درد شدید شکم، به‌خصوص سمت راست بالا
  • استفراغ مکرر
  • در بیماران سیروزی: خواب‌آلودگی، گیجی یا ورم شکم

کی ویزیت آنلاین و کی مراجعه حضوری؟

وضعیت اقدام
کبد چرب و سؤال درباره روزه ویزیت آنلاین پیش از رمضان
دیابت یا مصرف آمپول لاغری و تصمیم به روزه ویزیت آنلاین برای تنظیم دارو
سیروز و تمایل به روزه مشورت با متخصص گوارش
افت قند مکرر در حین روزه شکستن روزه و تماس با پزشک
گیجی، استفراغ خونی یا درد شدید شکم اورژانس

از ماه رمضان برای کبدتان استفاده کنید. در ویزیت آنلاین دکتر آیلار غلامی میلانی، داروها برای افطار و سحر تنظیم می‌شود و برنامه غذایی ماه رمضان را دریافت می‌کنید. برای ادامه مسیر بعد از رمضان، بسته پاکسازی کبد با پیگیری هفتگی و آزمایش شروع و پایان همراهتان است.

سؤالات متداول روزه و کبد چرب

آیا روزه برای کبد چرب ضرر دارد؟

برای بیشتر مبتلایان به کبد چرب ساده، ضرری ندارد و با تغذیه درست حتی مفید است. افطار سنگین و پرقند، این اثر را از بین می‌برد.

📖
در همین زمینه بخوانید
کبد چرب و تنبلی تخمدان؛ چرا با هم می‌آیند و چطور هر دو را با هم درمان کنیم؟
مطالعه مقاله ←

با کبد چرب گرید ۳ می‌شود روزه گرفت؟

اگر سیروز یا دیابت ناپایدار ندارید، بله. تغذیه باید سخت‌گیرانه‌تر باشد و افطار و سحری پرقند کاملا کنار برود.

آیا روزه کبد را پاکسازی می‌کند؟

روزه کبد را «پاکسازی» نمی‌کند. ولی کم شدن انسولین و کالری کمتر، با تغذیه درست، می‌تواند چربی کبد را کمی کم کند.

با سیروز کبدی روزه بگیریم؟

در سیروز جبران‌نشده، روزه توصیه نمی‌شود. در سیروز جبران‌شده، تصمیم با متخصص گوارش است.

افطار برای کبد چرب چه بخوریم؟

آب یا چای بدون قند، یکی دو خرما و سوپ کم‌روغن، بعد یک وعده اصلی سبک با پروتئین و سالاد.

خرما در افطار برای کبد چرب ضرر دارد؟

یکی دو عدد خرما برای باز کردن روزه مناسب است. مصرف زیاد آن، به دلیل قند فشرده، توصیه نمی‌شود.

حلیم سحری برای کبد چرب خوب است؟

حلیم بدون شکر و روغن اضافه، گاه‌به‌گاه اشکالی ندارد. حلیم با شکر زیاد و کره، برای کبد چرب مناسب نیست.

آزمایش خون روزه را باطل می‌کند؟

پزشکی ایرادی به آزمایش خون حین روزه نمی‌گیرد و این آزمایش برای بیشتر شاخص‌ها، به‌خصوص قند و چربی ناشتا، حتی شرایط ایده‌آلی دارد. درباره حکم شرعی، از مرجع خود بپرسید.

کبد چرب گرید ۲ با روزه بهتر می‌شود؟

اگر افطار و سحری سبک باشد و ورزش هم ادامه یابد، آنزیم‌ها و وزن ممکن است کمی بهتر شوند. ادامه همین عادت‌ها بعد از رمضان، نتیجه اصلی را می‌سازد.

آیا آمپول لاغری با روزه تداخل دارد؟

تزریق زیرجلدی دارویی، روزه را باطل نمی‌کند، ولی تهوع و کم‌آبی ممکن است بیشتر شود. زمان تزریق و دوز را پیش از رمضان با پزشک تنظیم کنید.

جمع‌بندی روزه و کبد چرب

روزه برای بیشتر مبتلایان به کبد چرب، بی‌خطر و با تغذیه درست، فرصتی برای کاهش وزن و بهبود آنزیم‌هاست. مطالعات بهبود خفیف نشان داده‌اند، ولی کلید ماجرا، سفره افطار و سحر است.

افطار دومرحله‌ای سبک، سحری پرپروتئین، آب کافی، ورزش بعد از افطار و خواب منظم، اصول روزه‌داری کبدپسندند. بیماران دیابتی و سیروزی، پیش از رمضان با پزشک مشورت کنند.

منابع روزه و کبد چرب

  1. Aliasghari F, et al. Impact of Ramadan Fasting on Liver Function in Non-Alcoholic Fatty Liver Disease. Annals of Nutrition and Metabolism, 2017.
  2. Hassanein M, et al. Diabetes and Ramadan: Practical guidelines 2021. International Diabetes Federation and DAR International Alliance. Diabetes Research and Clinical Practice, 2022.
  3. Faris MA, et al. Effect of Ramadan diurnal fasting on visceral adiposity and serum adipokines in overweight and obese individuals. Diabetes Research and Clinical Practice, 2019.

تصمیم به روزه‌داری در بیماری‌های کبدی و دیابت باید با نظر پزشک گرفته شود. این صفحه جنبه آموزشی دارد.

🩺
همین حالا اقدام کنید
ویزیت آنلاین، تجدید نسخه، تفسیر آزمایش و پرستاری در منزل — همه بدون مراجعهٔ حضوری.
ویزیت آنلاین
دکتر آیلار غلامی میلانی
نویسنده و بازبین پزشکی

دکتر آیلار غلامی میلانی

پزشک عمومی و مدیر علمی مرکز؛ همهٔ مطالب پزشکی این سایت پیش از انتشار و در هر به‌روزرسانی توسط ایشان بازبینی می‌شود تا با دانش روز پزشکی هماهنگ باشد.

بازبینی پزشکی: مهر ۱۴۰۵ تاریخ انتشار: ۲۸ آبان ۱۴۰۵
دربارهٔ دکتر آیلار غلامی میلانی ←
این مطلب چقدر مفید بود؟
هنوز امتیازی ثبت نشده

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نمی‌شود.