
روزه و کبد چرب؛ روزه گرفتن مفید است یا ضرر دارد؟ افطار و سحری مناسب کبد
ماه رمضان که نزدیک میشود، بیماران کبد چرب دو دستهاند. گروهی امیدوارند روزه کبدشان را «پاک…

دستگاه فشارسنج در بسیاری از خانوادههای ایرانی، کنار قرصهای پدر و مادر، وسیلهای آشناست. چیزی که کمتر کسی میداند، این است که بیشتر کسانی که فشار خون بالا دارند، کبد چرب هم دارند؛ و برعکس. این دو بیماری بیصدا، از یک ریشه تغذیه میشوند و کنار هم، خطر سکته قلبی و مغزی را چند برابر میکنند.
پاسخ کوتاه: ارتباط این دو بیماری دوطرفه است. حدود نیمی از مبتلایان به فشار خون بالا، کبد چرب دارند و مطالعات نشان دادهاند کبد چرب احتمال ابتلای آینده به فشار خون بالا را افزایش میدهد. ریشه مشترک، مقاومت به انسولین، چاقی شکمی، التهاب و فعال شدن سیستمهای تنظیمکننده فشار. برای بیشتر این بیماران، هدف رساندن فشار به زیر ۱۳۰ روی ۸۰ خواهد بود. کاهش وزن، کاهش نمک به کمتر از ۵ گرم در روز، رژیم سرشار از سبزی و میوه و ورزش، هم فشار و هم کبد را بهتر میکنند. بیشتر داروهای فشار برای کبد چرب بیخطرند و نباید از ترس کبد قطع شوند. فشار پایین هم در سیروز پیشرفته و گاهی در مصرف آمپول لاغری دیده میشود.
پایینتر، ارتباط این دو بیماری را ساده توضیح دادهایم، داروهای فشار را از نظر اثر بر کبد مقایسه کردهایم و نکات عملی تغذیه و اندازهگیری فشار در خانه را گفتهایم.
| سازوکار | اثر بر فشار | اثر بر کبد |
|---|---|---|
| مقاومت به انسولین و انسولین بالا | احتباس نمک در کلیه و تنگی رگها | چربیسازی در کبد |
| چربی شکمی | ترشح مواد التهابی و هورمونی افزاینده فشار | ارسال اسیدهای چرب به کبد |
| فعال شدن سیستم رنین-آنژیوتانسین | افزایش فشار | تحریک فیبروز کبد |
| فعال شدن سیستم عصبی سمپاتیک | افزایش ضربان و فشار | اختلال متابولیسم |
| آپنه خواب | فشار بالای صبحگاهی | کمبود اکسیژن متناوب کبد |
از آن طرف، کبد چرب هم با ترشح مولکولهای التهابی و اثر بر رگها، میتواند فشار را بالا ببرد. به همین دلیل، پزشکان کبد چرب را بخشی از سندرم متابولیک میدانند؛ مجموعهای از چاقی شکمی، فشار بالا، قند بالا و چربی خون نامطلوب. توضیح کامل بیماری کبد در کبد چرب آمده است.
مرورهای منظم مطالعات جمعیتی نشان دادهاند افرادی که کبد چرب دارند، در سالهای بعد بیشتر به فشار خون بالا مبتلا میشوند، حتی وقتی وزن و عوامل دیگر را در نظر بگیریم. یعنی کبد چرب ممکن است خودش هم در بالا رفتن فشار نقش داشته باشد، علاوه بر اینکه کنار آن دیده میشود. از طرف دیگر، فشار بالا هم با فیبروز بیشتر کبد در مبتلایان همراه بوده.
اولین علت مرگ در مبتلایان به کبد چرب، بیماری قلب و عروق است. وقتی فشار خون بالا، چربی خون نامطلوب و قند بالا هم به کبد چرب اضافه شوند، خطر حمله قلبی و سکته مغزی بهطور چشمگیر بالا میرود. برای همین، کنترل فشار بخش جداییناپذیر درمان کبد چرب است. ارتباط چربی خون و دیابت با کبد را در کبد چرب و چربی خون و کبد چرب و دیابت توضیح دادهایم.
| دسته | فشار سیستولیک | فشار دیاستولیک |
|---|---|---|
| طبیعی | زیر ۱۲۰ | و زیر ۸۰ |
| بالا (پیشفشار) | ۱۲۰ تا ۱۲۹ | و زیر ۸۰ |
| فشار خون مرحله ۱ | ۱۳۰ تا ۱۳۹ | یا ۸۰ تا ۸۹ |
| فشار خون مرحله ۲ | ۱۴۰ و بیشتر | یا ۹۰ و بیشتر |
| بحران فشار | بالای ۱۸۰ | یا بالای ۱۲۰؛ نیاز به مراجعه فوری |
بر اساس راهنمای انجمن قلب آمریکا، هدف بیشتر بیماران با عوامل خطر متابولیک، فشار زیر ۱۳۰ روی ۸۰ تعیین شده. در سالمندان و افراد با بیماریهای خاص، پزشک هدف را شخصیسازی میکند.
دستگاه بازویی دیجیتال معتبر، از مچی دقیقتر است. اندازه کاف هم مهم است؛ در افراد چاق، کاف کوچک فشار را کاذب بالا نشان میدهد.
| اقدام | کاهش تقریبی فشار سیستولیک | اثر بر کبد |
|---|---|---|
| کاهش وزن | حدود ۱ میلیمتر جیوه به ازای هر کیلو | کاهش چربی و التهاب |
| رژیم DASH (سبزی، میوه، لبنیات کمچرب، غلات کامل) | حدود ۸ تا ۱۱ | کاهش قند افزوده و بهبود کبد |
| کاهش نمک به کمتر از ۵ گرم در روز | حدود ۵ تا ۶ | در سیروز، کاهش آسیت |
| ورزش هوازی منظم | حدود ۵ تا ۸ | کاهش چربی کبد حتی بدون کاهش وزن |
| کاهش یا قطع الکل | حدود ۴ | اثر مستقیم بر بهبود کبد |
ترکیب چند اقدام، اثر بیشتری از هر کدام بهتنهایی دارد. کسی که همزمان ۵ کیلو کم کند، نمک را نصف کند و هر روز پیادهروی کند، ممکن است فشارش را به اندازه یک قرص کاهش دهد. برنامه کامل درمان کبد در درمان کبد چرب و برنامه ورزش را در ورزش برای کبد چرب ببینید.
بیشتر نمکی که میخوریم، از نمکدان نیست؛ از نان، پنیر، ترشی، شور، چیپس، سوسیس و غذاهای آماده است. پنج گرم نمک، تقریبا یک قاشق چایخوری است، برای کل روز و همه منابع. چند راه ساده:
فهرست خوراکیهای مضر برای کبد را در خوراکی های ممنوع کبد چرب ببینید.
| گروه دارو | نمونه | نکته در کبد چرب |
|---|---|---|
| مهارکنندههای ACE | انالاپریل، کاپتوپریل | بیخطر؛ در مطالعات اولیه احتمال اثر مفید بر فیبروز |
| مسدودکنندههای گیرنده آنژیوتانسین | لوزارتان، والزارتان، تلمیسارتان | بیخطر؛ تلمیسارتان در مطالعات کوچک اثر متابولیک مثبت داشته |
| کلسیمبلاکرها | آملودیپین | بیخطر؛ اثر خنثی بر کبد |
| دیورتیکهای تیازیدی | هیدروکلروتیازید | ممکن است قند و اسید اوریک را کمی بالا ببرند |
| بتابلاکرها | متوپرولول، آتنولول | ممکن است وزن را کمی بالا ببرند؛ در سیروز، نوع خاصی برای واریس کاربرد دارد |
انتخاب دارو با پزشک است و به بیماریهای همراه مثل دیابت، بیماری کلیه یا قلب ارتباط دارد. نکته مهم: داروی فشار را به خاطر «کبد» قطع نکنید. فشار کنترلنشده، برای قلب و مغز بسیار خطرناکتر از اثر احتمالی دارو بر کبد است. مرور کامل داروهای کبد در داروی کبد چرب.
جستوجوی «کبد چرب و فشار خون پایین» هم زیاد است. در کبد چرب ساده، فشار پایین شایع نیست. چند حالت اما با فشار پایین همراهاند:
سرگیجه هنگام بلند شدن، تاری دید و ضعف، نشانههای فشار پاییناند. اگر وزن کم کردهاید و این علائم را دارید، دوز داروی فشار را با پزشک تنظیم کنید.
آمپولهای لاغری مثل زیکورپا و اسپارتینا، با کاهش وزن، هم فشار خون و هم چربی کبد را پایین میآورند. در مطالعات، کاهش فشار سیستولیک چند میلیمتر جیوهای گزارش شده است. همین موضوع یعنی کسانی که داروی فشار مصرف میکنند، باید در دوره کاهش وزن، فشار را در خانه پایش کنند تا در صورت افت، دوز تنظیم شود. اثر این داروها بر کبد را در کبد چرب و آمپول لاغری بررسی کردهایم.
| وعده | پیشنهاد |
|---|---|
| صبحانه | نان سنگک کمنمک، پنیر خیساندهشده، گردو، گوجه و خیار |
| میانوعده | یک موز کوچک یا پرتقال؛ منبع پتاسیم |
| ناهار | مرغ کبابی با آبلیمو و زعفران به جای نمک زیاد، برنج کم، سالاد |
| عصرانه | ماست کمچرب با خیار و نعناع |
| شام | عدسی کمنمک با سبزی، یا ماهی بخارپز |
پتاسیم سبزیها و میوهها، اثر نمک بر فشار را تا حدی خنثی میکند؛ مگر اینکه بیماری کلیه داشته باشید که در آن صورت باید با پزشک تنظیم شود. ایدههای بیشتر صبحانه در صبحانه برای کبد چرب.
زنانی که کبد چرب دارند، در بارداری بیشتر در معرض فشار خون بارداری و پرهاکلامپسیاند. اندازهگیری منظم فشار در خانه و گزارش سردرد، تاری دید یا ورم ناگهانی، در این مادران اهمیت ویژه دارد. نکات این دوره را در کبد چرب در بارداری آوردهایم.
خروپف بلند، قطع تنفس در خواب و خوابآلودگی روز، نشانههای آپنه خواباند. آپنه هم فشار خون مقاوم به درمان ایجاد میکند و هم با کبد چرب شدیدتر همراه است. درمان آپنه، گاهی هر دو را بهتر میکند. بیشتر در کبد چرب و خوابآلودگی.
| وضعیت | اقدام |
|---|---|
| کبد چرب و فشار بالای ۱۳۰ روی ۸۰ در اندازهگیریهای خانگی | ویزیت آنلاین برای تفسیر و برنامه |
| مصرف داروی فشار و شروع کاهش وزن یا آمپول لاغری | ویزیت آنلاین برای تنظیم دوز |
| تمدید نسخه داروی ثابت فشار | تجدید نسخه آنلاین |
| سرگیجه و فشار زیر ۹۰ روی ۶۰ | تماس با پزشک در همان روز |
| فشار بالای ۱۸۰ روی ۱۲۰ با سردرد شدید، درد قفسه سینه یا ضعف یک طرف بدن | اورژانس |
فشار و کبد را با هم درمان کنید. در ویزیت آنلاین دکتر آیلار غلامی میلانی، پزشک عمومی، اعداد فشار خانگی، آزمایشها و داروها با هم بررسی میشوند و تجدید نسخه داروهای ثابت هم انجام میشود. برای برنامه کامل، بسته پاکسازی کبد با رژیم کمنمک ایرانی، ورزش و پیگیری هفتگی همراهتان است.
مطالعات نشان دادهاند کبد چرب احتمال ابتلای آینده به فشار خون بالا را افزایش میدهد. هر دو هم از مقاومت به انسولین و چاقی شکمی ریشه میگیرند.
بیشتر داروهای فشار برای کبد چرب بیخطرند. آنها را بدون نظر پزشک قطع نکنید.
داروهای گروه ACE و ARB، مثل لوزارتان و انالاپریل، انتخابهای خوبیاند، بهخصوص با دیابت. انتخاب نهایی با پزشک است.
بله، حدود یک میلیمتر جیوه به ازای هر کیلو. گاهی دوز داروها هم باید کم شود.
نمک مستقیم کبد را چرب نمیکند، ولی فشار را بالا میبرد و در سیروز آسیت را بدتر میکند. کمتر از ۵ گرم در روز توصیه میشود.
نوع ساده بیماری، فشار را پایین نمیآورد. در سیروز پیشرفته یا با کمآبی و داروی زیاد ممکن است دیده شود و نیاز به بررسی دارد.
وقتی فشار کنترلشده است، دو تا سه فنجان قهوه بدون شکر برای بیشتر افراد مشکلی ندارد و برای کبد هم سود دارد. جزئیات در قهوه و کبد چرب.
فشار بالای صبحگاهی گاهی نشانه آپنه خواب است که با کبد چرب شدیدتر همراه است. ثبت فشار صبح و شب در یک هفته، به پزشک برای تشخیص کمک میکند.
اقداماتی که کبد را بهتر میکنند، یعنی کاهش وزن، رژیم و ورزش، فشار را هم پایین میآورند. در برخی افراد، نیاز به دارو کم یا برطرف میشود.
کبد چرب و فشار خون بالا دو روی یک سکهاند و کنار هم، خطر قلبی را بالا میبرند. رساندن فشار به زیر ۱۳۰ روی ۸۰ هدف بیشتر این بیماران است و اندازهگیری منظم در خانه، کلید کنترل آن است.
کاهش وزن، رژیم کمنمک و پرسبزی، ورزش و دوری از الکل، هم فشار و هم کبد را بهتر میکنند. داروهای فشار برای کبد بیخطرند و نباید از ترس کبد کنار گذاشته شوند.
شروع، تغییر یا قطع داروهای فشار باید با نظر پزشک باشد. این صفحه جنبه آموزشی دارد.