کرونا جدید ۱۴۰۵؛ علائم سویه جدید، تست، درمان در خانه و زمان قرنطینه

کرونا از زندگی ما نرفته است؛ فقط کمتر درباره‌اش حرف می‌زنیم. ویروس هنوز هر چند ماه یک بار با سویه‌ای تازه موج می‌سازد و بیشتر ما حالا آن را یکی دو بار تجربه کرده‌ایم. همین آشنایی باعث شده گاهی علائم را دست‌کم بگیریم یا با سرماخوردگی اشتباه کنیم.

این راهنما آنچه درباره کرونای امروز باید بدانید، از علائم تا تست و درمان، به‌روز و کاربردی کنار هم گذاشته است. اگر هنوز مطمئن نیستید بیماری‌تان کروناست یا آنفولانزا و سرماخوردگی، جدول فرق سرماخوردگی و آنفولانزا و کرونا را ببینید.

وضعیت کرونا جدید در ایران؛ پاییز ۱۴۰۵

گزارش نظام مراقبت وزارت بهداشت برای هفته منتهی به ۲۷ شهریور ۱۴۰۵ تصویر روشنی از شروع یک موج تازه می‌دهد:

شاخص	عدد	مقایسه
نمونه‌های تنفسی مثبت کرونا	۱۷ درصد	هفته مشابه پارسال: ۸.۹ درصد
روند	پنج هفته افزایش پیاپی	عبور از آستانه هشدار بالا
سویه غالب در آخرین پایش ژنومیک کشور (مرداد)	RV.1	از خانواده سویه‌های اومیکرون

در سطح جهانی، سویه XFG از سویه‌های غالب است و سازمان جهانی بهداشت سویه‌های NB.1.8.1، PQ.16.1.1 و BA.3.2 را زیر پایش دارد. همه این‌ها از نوادگان اومیکرون هستند. وزارت بهداشت پیش‌بینی کرده فعالیت کرونا در هفته‌های آینده ادامه پیدا کند، هرچند زمان و ارتفاع قله موج قابل پیش‌بینی دقیق نیست.

سویه جدید یعنی بیماری شدیدتر؟

هر بار که خبر «سویه جدید» منتشر می‌شود، نگرانی عمومی بالا می‌رود. ولی نام سویه برای بیمار اهمیت کمتری دارد تا سن، بیماری‌های زمینه‌ای و علائم خودش.

تا امروز شواهدی نیست که سویه‌های فعلی بیماری شدیدتری نسبت به سویه‌های اومیکرون قبلی ایجاد کنند. آنچه تغییر می‌کند، توانایی ویروس در عبور از ایمنی قبلی است؛ به همین دلیل کسی که پارسال کرونا گرفته، امسال هم ممکن است دوباره مبتلا شود.

علائم کرونای امروز

علائم کرونا از سال‌های اول همه‌گیری تغییر کرده و امروز بیشتر شبیه یک عفونت شدید دستگاه تنفسی فوقانی است. درباره اینکه چرا از دست دادن بویایی کمتر از گذشته دیده می‌شود، جداگانه نوشته‌ایم.

علامت	چقدر شایع	نکته
گلودرد	بسیار شایع	گاهی شدید؛ بعضی آن را مثل «تیغ» در گلو توصیف می‌کنند
گرفتگی و آبریزش بینی	شایع	شباهت زیاد به سرماخوردگی
خستگی	شایع	گاهی بیش از بقیه علائم طول می‌کشد
سرفه	شایع	بیشتر خشک
سردرد و بدن‌درد	شایع	در روزهای اول
تب یا لرز	متوسط	همه مبتلایان تب ندارند
گرفتگی صدا	متوسط	در بعضی سویه‌های اخیر بیشتر گزارش شده
از دست دادن بو و مزه	کمتر از گذشته	هنوز ممکن است
تهوع و اسهال	گاهی	بیشتر در کودکان

روزشمار کرونا

• ۲ تا ۵ روز پس از تماس: شروع علائم؛ بیشتر با گلودرد و خستگی.
• روز ۱ تا ۳ بیماری: گرفتگی بینی، سرفه، بدن‌درد و گاهی تب.
• روز ۴ تا ۸: بیشتر افراد بهتر می‌شوند؛ در گروه‌های پرخطر، این بازه زمان احتمالی بروز تنگی نفس است.
• روز ۱۰ به بعد: بهبود؛ خستگی و سرفه در بعضی افراد تا چند هفته می‌ماند.

تست کرونای جدید؛ کدام، کی و چطور؟

تست کرونا وقتی بیشترین ارزش را دارد که نتیجه‌اش تصمیمی را عوض کند: فرد پرخطری که باید زود درمان شود، دیدار با سالمند یا نوزاد، یا جدا کردن کرونا از آنفولانزا برای انتخاب دارو. روش نمونه‌گیری، معنی خط کمرنگ و زمان تکرار تست خانگی کرونا را با جزئیات بیشتر در مطلبی جداگانه آورده‌ایم.

تست	بهترین زمان	قابلیت اعتماد
تست سریع آنتی‌ژنی خانگی	روز دوم تا سوم علائم	جواب مثبت قابل اتکا؛ منفی را ۴۸ ساعت بعد تکرار کنید
تست سریع بعد از تماس بدون علامت	روز پنجم پس از تماس	تست زودتر ممکن است منفی کاذب بدهد
تست ترکیبی کرونا و آنفولانزا	روز دوم تا سوم علائم	برای کرونا خوب؛ برای آنفولانزا حساسیت کمتر
آزمایش مولکولی (PCR)	هر زمان در دوره علامت‌دار	دقیق‌ترین روش

چطور تست خانگی را درست انجام دهیم؟

1. بروشور همان کیت را کامل بخوانید؛ زمان‌ها در کیت‌های مختلف فرق دارد.
2. پیش از نمونه‌برداری بینی را آرام تمیز کنید، ولی با آب‌نمک نشویید.
3. سوآب را به عمقی که بروشور گفته وارد کنید و در هر دو سوراخ بینی بچرخانید.
4. جواب را سر همان زمانی که بروشور گفته بخوانید؛ خط کم‌رنگ هم مثبت حساب می‌شود.
5. جواب منفی با ادامه علائم را ۴۸ ساعت بعد تکرار کنید.

درمان کرونا در خانه

بیشتر مبتلایان، به‌ویژه واکسینه‌ها و کسانی که قبلا مبتلا شده‌اند، بیماری خفیفی دارند و در خانه بهبود پیدا می‌کنند.

• استراحت: به بدن فرصت بدهید؛ برگشت زودهنگام به کار سنگین، خستگی را طولانی می‌کند.
• مایعات: دست‌کم هشت لیوان در روز، بیشتر اگر تب یا اسهال دارید.
• تب‌بر و مسکن: استامینوفن یا ایبوپروفن در دوز استاندارد برای تب، گلودرد و بدن‌درد.
• گلودرد: غرغره آب‌نمک ولرم، نوشیدنی گرم، عسل.
• سرفه: عسل پیش از خواب؛ بالا گذاشتن سر هنگام خوابیدن.
• تغییر وضعیت خواب: در سرفه و تنگی خفیف، خوابیدن به پهلو یا روی شکم تنفس را راحت‌تر می‌کند.

پالس‌اکسیمتر؛ ابزار کوچک و مهم

اگر در گروه پرخطر هستید یا سرفه و تنگی نفس دارید، یک پالس‌اکسیمتر انگشتی به پایش بیماری در خانه کمک زیادی می‌کند. در حالت استراحت و با دست گرم، عدد را چند بار در روز ثبت کنید.

عدد اکسیژن خون	معنی	اقدام
۹۵ درصد و بالاتر	طبیعی	ادامه مراقبت در خانه
۹۳ تا ۹۴ درصد	نیاز به توجه	همان روز با پزشک تماس بگیرید
۹۲ درصد و کمتر	کمبود اکسیژن	مراجعه فوری به اورژانس

لاک ناخن، دست سرد و حرکت دست، عدد را کمتر از واقع نشان می‌دهد. در افراد با پوست تیره هم دستگاه ممکن است عدد را بیشتر از واقعیت نشان دهد؛ به علائم بالینی هم توجه کنید.

داروهای ضدویروس؛ برای چه کسانی؟

برای افراد پرخطر، داروهای ضدویروس خوراکی مثل ترکیب نیرماترلویر و ریتوناویر (با نام تجاری پاکسلووید) در صورت شروع در پنج روز اول علائم، خطر بستری را کم می‌کنند. این داروها نسخه‌ای‌اند، با بسیاری از داروهای قلب، چربی خون و رقیق‌کننده‌های خون تداخل دارند و دسترسی به آن‌ها در ایران محدود مانده. تصمیم درباره مصرفشان فقط با پزشک است. فهرست کامل داروهای مفید و بی‌فایده را در مطلب داروی کرونا آورده‌ایم.

آنچه در درمان کرونای خفیف جایی ندارد

دارو	چرا نه
آنتی‌بیوتیک	روی ویروس اثری ندارد؛ فقط در عفونت باکتریایی همراه
کورتون (دگزامتازون، پردنیزولون) در خانه	در بیماری خفیف ممکن است بهبود را کند کند؛ جای آن در بیماران دچار کمبود اکسیژن است
ایورمکتین و هیدروکسی‌کلروکین	در مطالعات بزرگ اثری نشان ندادند
مکمل‌های پرمصرف ویتامین و زینک با دوز بالا	شواهد کافی برای درمان ندارند؛ دوز بالا عارضه دارد

کرونا یا آنفولانزا؛ چرا فرقشان در درمان مهم است؟

در بیمار جوان و سالم، فرق چندانی نمی‌کند؛ درمان هر دو استراحت، مایعات و مسکن است. ولی در فرد پرخطر، این تفاوت تعیین‌کننده می‌شود. داروی ضدویروس آنفولانزا (اوسلتامیویر) روی کرونا اثری ندارد و داروی ضدویروس کرونا روی آنفولانزا بی‌اثر است. پنجره زمانی هم فرق دارد: ۴۸ ساعت برای آنفولانزا و پنج روز برای کرونا.

به همین دلیل، برای سالمند یا بیمار مزمن با تب و سرفه، یک تست ترکیبی در همان روزهای اول ارزش زیادی دارد. نتیجه آن مستقیم مسیر درمان را تعیین می‌کند.

قرنطینه؛ تا کی در خانه بمانم؟

توصیه‌ها در سال‌های اخیر ساده‌تر شده‌اند. راهنمای به‌روز مراکز کنترل بیماری آمریکا برای کرونا، آنفولانزا و RSV قانون مشترکی دارد:

1. تا وقتی علائم دارید، در خانه بمانید.
2. زمانی بیرون بروید که دست‌کم ۲۴ ساعت بدون تب بوده‌اید (بدون تب‌بر) و حال کلی‌تان رو به بهبود است.
3. پس از آن هم تا پنج روز، در فضاهای بسته ماسک بزنید، فاصله را رعایت کنید و از دیدار با سالمندان و افراد پرخطر پرهیز کنید.

اگر در خانه فرد پرخطری هست، تا جای ممکن اتاق جدا بگیرید، ماسک بزنید و هوای خانه را تهویه کنید.

چه کسانی در معرض کرونای شدیدترند؟

• افراد ۶۵ سال و بالاتر؛ خطر با افزایش سن بیشتر می‌شود
• ضعف سیستم ایمنی؛ شیمی‌درمانی، پیوند، داروهای سرکوب‌کننده ایمنی
• بیماری‌های مزمن قلب، ریه، کلیه و کبد
• دیابت و چاقی
• بارداری
• افراد واکسینه‌نشده که قبلا هم مبتلا نشده‌اند

عضو یکی از این گروه‌ها هستید؟ از همان روز اول علائم با پزشک در تماس باشید؛ فرصت پنج‌روزه داروی ضدویروس زود تمام می‌شود. مشاوره تلفنی کرونا راهی برای گرفتن این تصمیم بدون ترک خانه و بدون خطر انتقال به دیگران است.

علائم هشدار کرونای جدید

علامت	اقدام
تنگی نفس یا تنفس تند در حال استراحت	مراجعه فوری
اکسیژن خون ۹۲ درصد یا کمتر	مراجعه فوری
درد یا فشار مداوم قفسه سینه	مراجعه فوری
گیجی، خواب‌آلودگی شدید، دشواری در بیدار ماندن	مراجعه فوری
کبودی لب، صورت یا ناخن	مراجعه فوری
تب بیش از پنج روز یا برگشت تب بعد از قطع	ویزیت پزشک در همان روز
ناتوانی در نوشیدن مایعات	ویزیت پزشک در همان روز

ده روز اول بعد از تست مثبت؛ یک برنامه ساده

روز	تمرکز	کار شما
۱ و ۲	کاهش انتقال و ارزیابی خطر	ماندن در خانه، اطلاع به اطرافیانی که با آن‌ها تماس داشته‌اید، تماس با پزشک اگر پرخطر هستید
۳ تا ۵	کنترل علائم	مایعات، تب‌بر، ثبت دمای بدن و در صورت داشتن پالس‌اکسیمتر، اکسیژن خون
۵ تا ۸	دوره حساس	توجه ویژه به تنگی نفس، تب طولانی یا برگشت تب
۸ تا ۱۰	بازگشت تدریجی	برگشت به کار پس از ۲۴ ساعت بدون تب، با ماسک در فضای بسته

این جدول برای بیماری خفیف تا متوسط طراحی شده است. هر علامت هشدار، برنامه را کنار می‌گذارد و مراجعه به پزشک را جلو می‌اندازد.

باورهای رایج درباره کرونا در ۱۴۰۵

باور	واقعیت
کرونا دیگر مثل یک سرماخوردگی ساده است	برای بیشتر جوانان بله، ولی برای سالمندان و بیماران مزمن هنوز عامل بستری و مرگ است
بو و مزه‌ام سالم است، پس کرونا نیست	در سویه‌های امروز، از دست دادن بو کمتر دیده می‌شود
تست منفی روز اول یعنی خیالم راحت	تست روز اول ممکن است منفی کاذب بدهد؛ تکرار لازم است
یک بار گرفتم، دیگر نمی‌گیرم	ابتلای دوباره با سویه‌های جدید شایع است
با کورتون زودتر خوب می‌شوم	در بیماری خفیف کورتون کمکی نمی‌کند و ممکن است ضرر داشته باشد

کرونای طولانی؛ وقتی خستگی تمام نمی‌شود

بخشی از مبتلایان، حتی بعد از بیماری خفیف، هفته‌ها یا ماه‌ها علائمی را تجربه می‌کنند که به آن کرونای طولانی می‌گویند. شایع‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• خستگی شدید که با استراحت خوب نمی‌شود
• مه مغزی؛ کاهش تمرکز و فراموشی
• بدتر شدن علائم بعد از فعالیت بدنی یا ذهنی
• تپش قلب هنگام ایستادن
• تنگی نفس، سرفه یا تغییر بو و مزه

برنامه مدیریت انرژی و برگشت به ورزش را در مطلب خستگی بعد از کرونا ببینید.

برگشت تدریجی به فعالیت، با رعایت محدودیت انرژی و بدون فشار آوردن ناگهانی، از مهم‌ترین توصیه‌هاست. اگر علائم بیش از چهار هفته طول کشید، ارزیابی پزشکی برای رد علت‌های دیگر مثل کم‌خونی، مشکلات تیروئید یا قلب لازم است.

کرونای جدید در گروه‌های خاص

بارداری

زنان باردار بیشتر در معرض کرونای شدید و زایمان زودرس‌اند. استامینوفن برای تب قابل استفاده است. تنگی نفس یا کاهش حرکات جنین را بی‌درنگ گزارش دهید.

سالمندان

سالمندان گاهی بدون تب و سرفه، فقط با گیجی، بی‌اشتهایی یا زمین خوردن بیمار می‌شوند. در فصل کرونا، هر تغییر ناگهانی رفتار سالمند را جدی بگیرید.

دیابت و بیماری‌های مزمن

کرونا قند خون را بالا می‌برد. داروهای همیشگی را ادامه دهید و قند را دقیق‌تر اندازه بگیرید. کسانی که آمپول‌های لاغری مصرف می‌کنند، مراقب کم‌آبی باشند؛ در صورت تهوع و اسهال، پیش از تزریق بعدی با پزشک مشورت کنید.

کودکان

بیشتر کودکان کرونا را خفیف می‌گذرانند، ولی تب، اسهال و بدغذایی در آن‌ها بیشتر دیده می‌شود. نکته‌های والدین را در راهنمای سرماخوردگی کودکان ببینید.

کرونای جدید و محیط کار؛ رعایت دیگران بدون از دست دادن کار

خیلی‌ها با علائم خفیف سر کار می‌روند، چون مرخصی گرفتن سخت است یا بیماری را جدی نمی‌دانند. نتیجه اغلب این است که چند روز بعد نیمی از اتاق کار بیمار است. اگر ناچارید کار کنید، این گزینه‌ها را در نظر بگیرید:

• دورکاری در روزهای تب و اوج علائم
• ماسک مناسب و خوب‌نشسته در تمام مدت حضور در اتاق مشترک
• غذا خوردن جدا از همکاران
• باز نگه داشتن پنجره یا روشن بودن تهویه
• اطلاع به همکاری که سالمند یا باردار است یا بیماری زمینه‌ای دارد

برای کارفرما هم یک هفته دورکاری یک نفر، ارزان‌تر از بیمار شدن کل تیم است.

پیشگیری از کرونای جدید

• واکسن به‌روزشده برای گروه‌های پرخطر در بسیاری از کشورها توصیه می‌شود؛ درباره دسترسی آن در کشور از مراکز بهداشت بپرسید.
• تهویه فضاهای بسته؛ مؤثرترین اقدام محیطی
• ماسک در فضاهای شلوغ و بسته، به‌خصوص برای افراد پرخطر در اوج موج
• تست پیش از دیدار با سالمند یا بیمار پرخطر وقتی علامت دارید
• ماندن در خانه در زمان بیماری

پیشگیری از آنفولانزا هم در همین فصل اهمیت دارد و شرایط دریافت واکسن آنفولانزا ۱۴۰۵ را جداگانه توضیح داده‌ایم.

سؤالات متداول کرونای جدید

علائم کرونای جدید چیست؟

گلودرد، گرفتگی بینی، سرفه، خستگی، سردرد و گاهی تب. از دست دادن بو و مزه در سویه‌های اخیر کمتر از سال‌های اول دیده می‌شود.

تست خانگی کرونا را کی بزنم؟

روز دوم تا سوم علائم. اگر منفی بود و علائم ادامه داشت، ۴۸ ساعت بعد تکرار کنید. بعد از تماس بدون علامت، روز پنجم تست بزنید.

کرونا چند روز طول می‌کشد؟

در بیشتر افراد ۵ تا ۱۰ روز. خستگی و سرفه ممکن است تا چند هفته باقی بماند.

چند روز بعد از کرونا می‌توانم سر کار بروم؟

وقتی ۲۴ ساعت بدون تب (بدون تب‌بر) بوده‌اید و علائم رو به بهبود است. تا پنج روز بعد از آن در محیط کار ماسک بزنید.

برای کرونا آنتی‌بیوتیک یا کورتون بخورم؟

خیر. آنتی‌بیوتیک روی ویروس اثری ندارد و کورتون در بیماری خفیف ممکن است مضر باشد. هر دو فقط در شرایط خاص و با تجویز پزشک مصرف می‌شوند.

دوباره کرونا گرفتم؛ طبیعی است؟

بله. سویه‌های جدید می‌توانند از ایمنی قبلی عبور کنند. ابتلای دوباره بیشتر وقت‌ها خفیف‌تر است، ولی در گروه‌های پرخطر باید جدی گرفته شود.

اکسیژن خونم ۹۴ است؛ باید به بیمارستان بروم؟

عدد ۹۳ تا ۹۴ درصد در حال استراحت یعنی باید همان روز با پزشک تماس بگیرید. ۹۲ درصد و کمتر، یا همراهی با تنگی نفس، نیاز به مراجعه فوری دارد.

کرونا با گلودرد شروع می‌شود؟

در سویه‌های اخیر، گلودرد یکی از شایع‌ترین علائم اول است و گاهی شدت زیادی دارد. گلودرد به‌تنهایی تشخیص نمی‌دهد؛ اگر در موج کرونا گلودرد و خستگی گرفتید، تست خانگی در روز دوم ارزشمند است.

آیا باید پالس‌اکسیمتر بخرم؟

برای سالمندان، بیماران ریوی و قلبی و کسانی که در خانه از بیمار پرخطر مراقبت می‌کنند، بله. برای جوان سالم با علائم خفیف ضروری نیست.

بعد از کرونا کی می‌توانم ورزش را شروع کنم؟

پس از قطع تب و برگشت انرژی، با پیاده‌روی سبک شروع کنید و طی یکی دو هفته شدت را بالا ببرید. تپش قلب، درد قفسه سینه یا تنگی نفس هنگام ورزش، دلیل توقف و مراجعه به پزشک است.

جمع‌بندی کرونای جدید

کرونا در پاییز ۱۴۰۵ دوباره فعال شده و سویه‌های امروزی بیشتر با گلودرد، گرفتگی بینی، سرفه و خستگی خودشان را نشان می‌دهند. تست خانگی در روز دوم تا سوم علائم بیشترین دقت را دارد و جواب منفی باید تکرار شود. برای بیشتر افراد، استراحت، مایعات و مسکن کافی است و آنتی‌بیوتیک و کورتون جایی در درمان کرونای خفیف ندارند.

تفاوت اصلی را پایش و زمان‌بندی می‌سازد: پالس‌اکسیمتر برای پرخطرها، تماس زودهنگام با پزشک برای تصمیم درباره داروی ضدویروس، و شناخت علائمی که یعنی درمان در خانه دیگر کافی نیست.

منابع

1. مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت؛ گزارش نظام مراقبت عفونت‌های تنفسی، هفته ۲۶ سال ۱۴۰۵.
2. World Health Organization. Coronavirus disease (COVID-19) — Fact sheet.
3. CDC. Respiratory Virus Guidance.

این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و مشاوره پزشک نیست. برای اطلاعات بیشتر با وبسایت دکتر آیلار غلامی میلانی در ارتباط باشید.