آنفولانزا ۱۴۰۵؛ علائم آنفولانزای B، درمان، دارو و واکسن

کسی که یک بار آنفولانزای واقعی گرفته، فرقش را با سرماخوردگی هرگز فراموش نمی‌کند. صبح سر کار است و عصر با لرز زیر پتو می‌لرزد؛ عضلاتش چنان درد می‌کند که حتی چرخیدن در رختخواب سخت است. همین شدت است که آنفولانزا را در فهرست بیماری‌هایی قرار می‌دهد که هر زمستان بخش‌های بیمارستان را پر می‌کنند.

این راهنما هر آنچه درباره آنفولانزای فصل ۱۴۰۵ باید بدانید، از تشخیص تا دارو و واکسن، در یک جا جمع کرده است. اگر هنوز تردید دارید که بیماری‌تان آنفولانزاست یا کرونا و سرماخوردگی، جدول فرق سرماخوردگی و آنفولانزا و کرونا را ببینید.

آنفولانزای امسال؛ نوع B جلوتر افتاده است

ویروس آنفولانزا دو نوع اصلی دارد که بیماری فصلی ایجاد می‌کنند: A و B. نوع A زیرگروه‌هایی مثل H1N1 و H3N2 دارد و بیشتر فصل‌های سنگین را رقم زده است. نوع B در دهه‌های اخیر بیشتر از رده Victoria است و کودکان را بیشتر درگیر می‌کند.

گزارش وزارت بهداشت برای هفته منتهی به ۲۷ شهریور ۱۴۰۵ نشان می‌دهد حدود سه‌چهارم موارد مثبت آنفولانزا در کشور از نوع B بوده‌اند؛ در حالی که در همین زمان پارسال نوع A غالب بود. حدود ۳۲ درصد موارد مثبت هم به کودکان تعلق داشت. در استان‌های جنوبی، به‌ویژه بوشهر، درصد مثبت شدن آنفولانزا از آستانه هشدار گذشته است.

ویژگی	آنفولانزای A	آنفولانزای B
گروه سنی بیشتر درگیر	همه سنین؛ سالمندان در خطر بیشتر	کودکان و نوجوانان
شدت کلی	فصل‌های سنگین‌تر و همه‌گیری‌ها	در کودکان می‌تواند به همان اندازه شدید باشد
علامت خاص	تب بالا و بدن‌درد شدید	در کودکان گاهی درد ساق پا و مشکل در راه رفتن
درمان	اوسلتامیویر	اوسلتامیویر
واکسن	در واکسن فصلی هست	در واکسن فصلی هست

یک علامت کمتر شناخته‌شده آنفولانزای B در کودکان، درد ناگهانی ساق پاها در روزهای پایانی بیماری است؛ کودک روی پنجه راه می‌رود یا از راه رفتن امتناع می‌کند. این التهاب عضلانی در بیشتر موارد طی چند روز خوب می‌شود، ولی ادرار تیره یا ضعف شدید، مراجعه فوری می‌خواهد.

علائم آنفولانزای جدید؛ روز به روز

ویروس آنفولانزا ۱ تا ۴ روز، به‌طور میانگین حدود دو روز، بعد از ورود به بدن علائم را آغاز می‌کند. سیر بیماری در بزرگسالان سالم به این شکل است:

زمان	علائم
ساعت‌های اول	تب ناگهانی ۳۸ تا ۴۰ درجه، لرز، سردرد، بدن‌درد
روز ۲ تا ۴	اوج بیماری؛ ضعف شدید، سرفه خشک، گلودرد، گاهی آبریزش
روز ۴ تا ۶	کاهش تب؛ سرفه ادامه دارد
روز ۷ به بعد	بهبود؛ خستگی و سرفه تا دو هفته یا بیشتر

علائم در گروه‌های مختلف

• کودکان: تهوع، استفراغ و اسهال بیشتر از بزرگسالان دیده می‌شود. نوزادان ممکن است فقط بی‌حالی، بدغذایی و تب داشته باشند.
• سالمندان: گاهی تب ندارند یا تب خفیفی دارند؛ بیماری با گیجی، بی‌اشتهایی یا تشدید بیماری قلبی و ریوی ظاهر می‌شود.
• افراد واکسینه‌شده: در صورت ابتلا، بیماری خفیف‌تر و کوتاه‌تر است.

آنفولانزا یا سرماخوردگی؟

دو پرسش ساده بیشتر موارد را روشن می‌کند: شروع ناگهانی بود یا تدریجی؟ کل بدن درد می‌کند یا بیشتر بینی و گلو؟ پاسخ اول هر دو سؤال، آنفولانزا را محتمل‌تر می‌کند. علائم و درمان سرماخوردگی را جداگانه و با جزئیات آورده‌ایم. بدون تب هم ممکن است بدن درد داشته باشید؛ علت‌های دیگرش را در مطلب بدن درد و لرز مرور کنید.

جدا کردن آنفولانزا از کرونا از روی علائم سخت‌تر است و بدون تست قطعی نمی‌شود. تست سریع ترکیبی کرونا و آنفولانزا در داروخانه‌ها پیدا می‌شود؛ جواب مثبتش قابل اتکاست، ولی منفی بودنش آنفولانزا را رد نمی‌کند.

آنفولانزا تا کی مسری است؟

فرد مبتلا از یک روز پیش از شروع علائم تا ۵ تا ۷ روز بعد از آن می‌تواند ویروس را منتقل کند. کودکان و افراد با ضعف ایمنی ممکن است مدت طولانی‌تری مسری بمانند. بیشترین انتقال در سه تا چهار روز اول بیماری است.

برگشت به کار یا مدرسه وقتی منطقی است که دست‌کم ۲۴ ساعت بدون تب بوده‌اید، بدون آنکه تب‌بر خورده باشید، و حال کلی‌تان رو به بهبود است.

درمان آنفولانزای جدید در خانه

بیشتر بزرگسالان و کودکان سالم، آنفولانزا را بدون داروی ضدویروس پشت سر می‌گذارند. هدف درمان خانگی، کنترل تب و درد، جلوگیری از کم‌آبی و پایش علائم هشدار است.

1. استراحت کامل در روزهای تب؛ کار و ورزش را کنار بگذارید.
2. مایعات فراوان: تب و تعریق آب بدن را می‌گیرد. سوپ، آب، دوغ کم‌نمک و محلول ORS در صورت اسهال.
3. تب‌بر و مسکن: استامینوفن یا ایبوپروفن در دوز استاندارد. هدف راحتی بیمار است، نه صفر کردن دماسنج.
4. عسل برای سرفه در بزرگسالان و کودکان بالای یک سال.
5. جداسازی: اتاق جدا در صورت امکان، ماسک در کنار دیگران و تهویه هوا.

آسپرین را به کودکان و نوجوانان مبتلا به آنفولانزا ندهید. این ترکیب با سندرم نادر ولی خطرناک ری، که به کبد و مغز آسیب می‌زند، ارتباط دارد.

تامیفلو (اوسلتامیویر)؛ برای چه کسی و کی؟

اوسلتامیویر داروی ضدویروسی است که جلوی تکثیر ویروس آنفولانزا را می‌گیرد. این دارو آنفولانزا را «قطع» نمی‌کند، ولی مدت بیماری را حدود یک روز کوتاه می‌کند و در گروه‌های پرخطر، احتمال عوارض و بستری را کم می‌کند. دوز، عوارض و باورهای نادرست درباره این دارو را در مطلب تامیفلو آورده‌ایم.

موقعیت	توصیه رایج
فرد پرخطر با علائم آنفولانزا	شروع دارو با نظر پزشک، بهتر در ۴۸ ساعت اول
بیمار بستری یا بدحال	شروع دارو حتی بعد از ۴۸ ساعت
بزرگسال جوان و سالم با بیماری خفیف	بیشتر وقت‌ها لازم نیست؛ تصمیم با پزشک
تماس نزدیک با بیمار در فرد بسیار پرخطر	گاهی برای پیشگیری تجویز می‌شود

شایع‌ترین عارضه اوسلتامیویر تهوع و استفراغ است که با مصرف دارو همراه غذا کمتر می‌شود. دوز دارو را پزشک در کودکان بر اساس وزن و در بیماران کلیوی بر اساس عملکرد کلیه تعیین می‌کند؛ این دارو نسخه‌ای است و باید با تجویز پزشک مصرف شود.

آنتی‌بیوتیک برای آنفولانزا؟

آنتی‌بیوتیک روی ویروس آنفولانزا اثری ندارد. نقش آن فقط وقتی مطرح می‌شود که عفونت باکتریایی ثانویه، مثل ذات‌الریه یا عفونت گوش، ایجاد شده باشد. نشانه آن اغلب بدتر شدن دوباره بیمار بعد از چند روز بهبود است.

عوارض آنفولانزا؛ چرا جدی‌تر از سرماخوردگی است؟

بیشتر مبتلایان بدون مشکل خوب می‌شوند، ولی سازمان جهانی بهداشت تخمین می‌زند آنفولانزای فصلی هر سال در جهان سه تا پنج میلیون مورد بیماری شدید ایجاد می‌کند. عوارض مهم عبارت‌اند از:

• ذات‌الریه ویروسی یا باکتریایی؛ شایع‌ترین عارضه جدی
• تشدید بیماری‌های مزمن؛ آسم، نارسایی قلب، بیماری انسدادی ریه و دیابت
• عفونت گوش و سینوس، به‌خصوص در کودکان
• التهاب عضله قلب یا مغز؛ نادر ولی جدی
• افزایش موقت خطر حمله قلبی در هفته‌های پس از آنفولانزا در افراد مستعد

چه کسانی در خطر بیشترند؟

گروه	چرا
۶۵ سال و بالاتر	ضعف پاسخ ایمنی و بیماری‌های همراه
کودکان زیر ۵ سال، به‌ویژه زیر ۲ سال	راه‌های هوایی کوچک و ایمنی در حال تکامل
زنان باردار و تا دو هفته پس از زایمان	تغییرات قلبی، ریوی و ایمنی دوران بارداری
بیماری مزمن قلب، ریه، کلیه، کبد، دیابت	تشدید بیماری زمینه‌ای
ضعف ایمنی	شیمی‌درمانی، پیوند، داروهای سرکوب‌کننده ایمنی
چاقی شدید	خطر بالاتر ذات‌الریه و بستری

اگر در یکی از این گروه‌ها هستید و علائم آنفولانزا شروع شده، منتظر روز سوم نمانید. تصمیم درباره داروی ضدویروس در همان دو روز اول معنا پیدا می‌کند و ویزیت آنلاین آنفولانزا راه سریع‌تری برای این تصمیم است تا صف مطب. نشانه‌های متفاوت بیماری در افراد مسن را در مطلب آنفولانزا در سالمندان ببینید.

آنفولانزا و بیماری‌های زمینه‌ای

در بیمارانی که بیماری مزمن دارند، آنفولانزا فقط یک عفونت نیست؛ محرکی است که بیماری زمینه‌ای را بدتر می‌کند. چند نکته کلیدی برای هر گروه:

بیماری زمینه‌ای	اتفاقی که ممکن است بیفتد	کار شما
دیابت	بالا رفتن قند، گاهی کتواسیدوز؛ کم‌خوری با انسولین خطر افت قند دارد	قند را هر چند ساعت اندازه بگیرید؛ داروها را خودسرانه قطع نکنید
نارسایی قلب	تنگی نفس و ورم بیشتر	وزن روزانه را ثبت کنید؛ افزایش ناگهانی را گزارش دهید
آسم و بیماری انسدادی ریه	حمله تنفسی و خس‌خس	اسپری‌های کنترل‌کننده را ادامه دهید؛ نیاز بیشتر به اسپری نجات را جدی بگیرید
بیماری کلیه	کم‌آبی و افت عملکرد کلیه	مایعات کافی؛ از مسکن‌های ضدالتهاب بدون مشورت پرهیز کنید

قوانین روز بیماری برای بیماران دیابتی را در مطلب سرماخوردگی و دیابت جمع کرده‌ایم.

کسانی که آمپول‌های لاغری خانواده GLP-1 مثل اسپارتینا یا زیکورپا مصرف می‌کنند، در روزهای تب و بی‌اشتهایی بیشتر در معرض کم‌آبی‌اند. اگر آب کافی نمی‌نوشید یا تهوع و اسهال دارید، پیش از تزریق بعدی با پزشک مشورت کنید.

تغذیه در روزهای آنفولانزا

اشتها در روزهای اول کم و بیش از بین می‌رود و جای نگرانی ندارد. نگرانی اصلی در این روزها غذا نیست؛ آب است. وقتی تب قطع شد و اشتها برگشت، این انتخاب‌ها بدن را زودتر سر پا می‌کنند:

• سوپ و آش سبک با سبزیجات و کمی مرغ یا حبوبات
• ماست و دوغ کم‌نمک برای پروتئین و مایعات
• میوه‌های آبدار مثل پرتقال، نارنگی و انار
• وعده‌های کوچک و پرتکرار به‌جای وعده‌های سنگین

غذای چرب و سنگین را تا برگشت کامل اشتها کنار بگذارید. مکمل‌های گران‌قیمت «تقویت ایمنی» جای یک بشقاب غذای ساده و خواب کافی را نمی‌گیرند.

مراقبت از بیمار آنفولانزایی در خانه

کسی که از بیمار مراقبت می‌کند، خودش در معرض بیشترین خطر است. چند کار ساده از او و بقیه خانواده محافظت می‌کند:

1. یک نفر مراقب اصلی باشد؛ بهتر است کسی که واکسن زده و بیماری زمینه‌ای ندارد این نقش را بگیرد.
2. هنگام نزدیک شدن به بیمار، هر دو ماسک بزنند.
3. بعد از هر تماس دست‌ها شسته شود.
4. ظرف و حوله بیمار جدا باشد و با آب گرم و مایع شسته شود.
5. دمای بیمار و میزان مصرف مایعات و دفعات ادرار روزانه ثبت شود؛ این سه عدد در ویزیت پزشک بسیار کمک‌کننده‌اند.

علائم هشدار؛ کی باید به اورژانس رفت؟

در بزرگسالان

• تنگی نفس یا تنفس دشوار
• درد یا فشار مداوم قفسه سینه
• گیجی، خواب‌آلودگی شدید یا دشواری در بیدار ماندن
• تشنج
• ادرار نکردن طولانی یا نشانه‌های کم‌آبی شدید
• درد عضلانی شدید یا ضعف ناگهانی
• بهتر شدن و دوباره بدتر شدن با تب و سرفه شدیدتر

در کودکان

• تنفس تند یا سخت، توکشیده شدن پوست بین دنده‌ها
• کبودی لب یا صورت
• بی‌حالی شدید و بیدار نشدن
• نخوردن مایعات، خشکی دهان، گریه بدون اشک
• تب در نوزاد زیر سه ماه
• تشنج

واکسن آنفولانزا ۱۴۰۵؛ آنچه باید بدانید

واکسن سالانه مؤثرترین ابزار پیشگیری از آنفولانزا و به‌خصوص از عوارض شدید آن است. ویروس آنفولانزا هر سال تغییر می‌کند و ترکیب واکسن هم بر اساس پیش‌بینی سازمان جهانی بهداشت برای هر فصل به‌روز می‌شود؛ ایمنی واکسن پارسال برای امسال کافی نیست. قیمت، شرایط نسخه و نشانه‌های واکسن قاچاق امسال را در راهنمای واکسن آنفولانزا ۱۴۰۵ جمع کرده‌ایم.

پرسش	پاسخ
چه کسانی در اولویت‌اند؟	سالمندان، بیماران مزمن، زنان باردار، کادر درمان و مراقبان افراد پرخطر
کی بزنیم؟	پیش از اوج فصل؛ مهر و آبان ایده‌آل است، ولی دیرتر هم ارزش دارد
چقدر طول می‌کشد تا اثر کند؟	حدود دو هفته
کودکان	از ۶ ماهگی؛ کودکان زیر ۹ سال که بار اول واکسن می‌زنند، دو نوبت با فاصله چهار هفته
بارداری	در هر سه ماه بارداری توصیه می‌شود و از نوزاد هم تا ماه‌های اول محافظت می‌کند
حساسیت به تخم‌مرغ	دیگر مانع واکسن زدن نیست؛ به پزشک اطلاع دهید
چه کسانی نباید بزنند؟	نوزادان زیر ۶ ماه و افرادی که به دوز قبلی واکنش حساسیتی شدید داشته‌اند

وضعیت تأمین واکسن امسال

وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو در اطلاعیه‌ای مشترک اعلام کرده‌اند تأمین واکسن آنفولانزای امسال با تأخیر همراه است و محموله‌هایی از منابع جایگزین در حال ورود است. توزیع با اولویت گروه‌های پرخطر انجام می‌شود و زمان عرضه در داروخانه‌ها از مراجع رسمی اعلام خواهد شد.

همین اطلاعیه هشدار مهمی دارد: از خرید واکسن از منابع غیررسمی خودداری کنید. واکسنی که زنجیره سرد آن معلوم نیست، ممکن است بی‌اثر باشد و بعضی واکسن‌های عرضه‌شده بیرون از شبکه رسمی، فرمول نیمکره جنوبی دارند که برای فصل ما طراحی نشده است.

عوارض واکسن

درد و قرمزی محل تزریق، کوفتگی خفیف و گاهی تب کم یکی دو روزه شایع‌ترین واکنش‌ها هستند. این علائم آنفولانزا نیستند؛ واکسن تزریقی ویروس زنده ندارد و نمی‌تواند بیماری ایجاد کند.

پیشگیری فراتر از واکسن

• شستن مرتب دست‌ها و دست نزدن به صورت
• تهویه کلاس، اداره و خانه
• ماسک در فضاهای بسته شلوغ، به‌خصوص برای افراد پرخطر در اوج فصل
• ماندن فرد بیمار در خانه تا ۲۴ ساعت بعد از قطع تب
• پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه با آرنج یا دستمال

در خانه‌ای که کودک مدرسه‌ای دارد، زنجیره انتقال بیشتر از مدرسه شروع می‌شود. راهکارهای والدین را در راهنمای سرماخوردگی کودکان جمع کرده‌ایم.

سؤالات متداول آنفولانزا

آنفولانزا چند روز طول می‌کشد؟

تب و علائم اصلی ۵ تا ۷ روز طول می‌کشد. خستگی و سرفه ممکن است تا دو هفته یا بیشتر باقی بماند.

آنفولانزای نوع B خطرناک‌تر است یا A؟

نوع A فصل‌های سنگین‌تر و همه‌گیری‌ها را رقم زده، ولی نوع B در کودکان می‌تواند به همان اندازه شدید باشد. شدت بیماری در هر فرد بیشتر به سن و بیماری‌های زمینه‌ای بستگی دارد.

تامیفلو را بدون نسخه بخرم؟

خیر. اوسلتامیویر داروی نسخه‌ای است و دوز آن باید بر اساس سن، وزن و عملکرد کلیه تعیین شود. برای بیشتر افراد جوان و سالم هم لازم نیست.

واکسن آنفولانزا را الان بزنم یا صبر کنم؟

هر چه زودتر، بهتر؛ ایمنی حدود دو هفته بعد ایجاد می‌شود. واکسن را فقط از شبکه رسمی تهیه کنید.

بعد از آنفولانزا کی می‌توانم ورزش کنم؟

پس از قطع کامل تب و بازگشت انرژی، با فعالیت سبک شروع کنید. ورزش شدید با تب یا بلافاصله بعد از آن، به قلب فشار می‌آورد.

آنفولانزا گرفتم؛ امسال دیگر نمی‌گیرم؟

ایمنی شما در برابر همان سویه ایجاد می‌شود، ولی ممکن است در همان فصل به نوع دیگر آنفولانزا مبتلا شوید. واکسن همچنان توصیه می‌شود.

آنفولانزا در بارداری چه خطری دارد؟

زنان باردار بیشتر در معرض ذات‌الریه و بستری هستند و تب بالا هم برای جنین مناسب نیست. با شروع علائم، زود با پزشک در تماس باشید؛ داروی ضدویروس در بارداری قابل تجویز است.

آزمایش خون می‌تواند آنفولانزا را تشخیص دهد؟

آزمایش خون روتین مثل CBC آنفولانزا را تشخیص نمی‌دهد. تشخیص قطعی با نمونه بینی یا حلق و تست سریع یا مولکولی انجام می‌شود. CBC بیشتر برای بررسی عوارض یا عفونت باکتریایی همراه کاربرد دارد.

آنفولانزا کشنده است؟

برای بیشتر افراد جوان و سالم خیر. خطر مرگ و بستری در سالمندان، نوزادان، زنان باردار و مبتلایان به بیماری‌های مزمن بالاتر است و همین دلیل اولویت این گروه‌ها در واکسن و درمان ضدویروس است.

جمع‌بندی آنفولانزا

آنفولانزا با شروع ناگهانی، تب بالا و بدن‌درد شدید از سرماخوردگی جدا می‌شود. فصل ۱۴۰۵ با غلبه نوع B و سهم بالای کودکان شروع شده و انتظار می‌رود در هفته‌های آینده گسترش پیدا کند. برای بیشتر افراد، استراحت، مایعات و تب‌بر کافی است؛ گروه‌های پرخطر باید در ۴۸ ساعت اول با پزشک درباره داروی ضدویروس مشورت کنند.

واکسن سالانه همچنان بهترین سپر به شمار می‌رود. آن را از شبکه رسمی تهیه کنید و علائم هشدار را از حفظ داشته باشید؛ به‌خصوص الگوی بدتر شدن بعد از بهتر شدن که نشانه عارضه است.

منابع آنفولانزا

1. World Health Organization. Influenza (seasonal) — Fact sheet.
2. مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت؛ گزارش نظام مراقبت عفونت‌های تنفسی، هفته ۲۶ سال ۱۴۰۵.
3. اطلاعیه مشترک وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو درباره تأمین واکسن آنفولانزا، ۳۰ شهریور ۱۴۰۵.
4. WHO. Recommended composition of influenza virus vaccines for use in the 2026–2027 northern hemisphere influenza season.

این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و مشاوره پزشک نیست. برای اطلاعات بیشتر با وبسایت دکتر آیلار غلامی میلانی در ارتباط باشید.